GZM dostaje większą siłę – rząd szykuje metropolitalny model także dla Pomorza

W Katowicach temat metropolii wrócił z pełną mocą, bo rząd przyjął projekt, który ma dać Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii znacznie szersze pole działania. W środę 8 kwietnia zapadła decyzja, po której transport, gospodarka komunalna, kultura i rynek pracy mogą być prowadzone z jednego, mocniejszego poziomu. Ten sam dokument otwiera też drogę do metropolii na Pomorzu. Dla regionu to nie tylko zmiana w przepisach, ale sygnał, że współpraca miast ma dostać realne narzędzia, a nie tylko dobre intencje.

• Rządowy projekt daje metropolii szerszy zakres spraw do prowadzenia
• Wspólne decyzje mają objąć więcej niż transport i planowanie
• Metropolitalny model ma sięgać dalej niż granice jednego regionu

Rządowy projekt daje metropolii szerszy zakres spraw do prowadzenia

Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o związku metropolitalnym, który ma najmocniej od początku istnienia GZM przebudować sposób działania tej instytucji. Najważniejsza zmiana polega na tym, że metropolia nie będzie już ograniczać się do kilku dobrze znanych obszarów. Jej rola ma wyraźnie wyjść poza dotychczasowy schemat i objąć sprawy, które dla mieszkańców układają codzienność całego regionu.

Nowe przepisy przewidują rozszerzenie zadań GZM między innymi o:

1. gospodarkę komunalną,
2. kulturę,
3. rynek pracy i aktywizację zawodową,
4. transport publiczny i zarządzanie mobilnością.

Zachowane mają zostać także dotychczasowe kompetencje, w tym udział w polityce rozwoju, planowanie przestrzenne oraz działania związane z adaptacją do zmian klimatu. To ważne, bo właśnie te obszary od lat decydują o tym, czy miasto i jego otoczenie rozwijają się spójnie, czy każdy samorząd idzie własnym tempem.

Projekt nie kończy się jednak na Śląsku i Zagłębiu. Ustawa tworzy również podstawy prawne do powołania metropolii na Pomorzu, z takim samym zakresem uprawnień. W praktyce oznacza to, że model wypracowany w Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii ma stać się wzorem dla kolejnego dużego obszaru miejskiego w kraju.

Wojewoda śląski Marek Wójcik mówił podczas czwartkowej konferencji prasowej w Katowicach, że nowe rozwiązania są odpowiedzią na postulaty zgłaszane po latach działania metropolii.

– Ustawa, która z jednej strony tworzy metropolię na Pomorzu, a z drugiej wprowadza istotne zmiany w funkcjonowaniu Metropolii w województwie śląskim, stanowi odpowiedź na postulaty zgłaszane przez samorządowców oraz przedstawicieli naszej aglomeracji po ośmiu latach jej działania – podkreślił Marek Wójcik.

Wspólne decyzje mają objąć więcej niż transport i planowanie

Z perspektywy regionu najciekawsze jest to, że poszerzenie kompetencji nie ma być tylko formalnym ruchem na papierze. Chodzi o większą zdolność do prowadzenia projektów ponad granicami poszczególnych miast i gmin, a więc tam, gdzie pojedynczy samorząd zwykle nie ma już dość siły, by samodzielnie pchnąć inwestycję dalej.

Kazimierz Karolczak zwrócił uwagę, że metropolia działa w regionie, który przechodzi jedną z największych transformacji gospodarczych w Europie. W jego ocenie bez szerszych narzędzi trudno będzie odpowiadać na zmiany demograficzne i gospodarcze, zwłaszcza na depopulację oraz potrzebę planowania rozwoju w dłuższym horyzoncie.

– Aby była ona skuteczna i abyśmy mogli odpowiednio reagować na wyzwania, takie jak depopulacja, potrzebne są narzędzia umożliwiające działanie ponad granicami pojedynczych miast – powiedział przewodniczący zarządu GZM.

To właśnie w takim układzie największą wartość mogą mieć wspólne decyzje o transporcie, mobilności, przestrzeni miejskiej czy usługach publicznych. Gdy te elementy są spięte z jednego poziomu, łatwiej planować inwestycje, które nie kończą się na granicy jednej gminy, lecz mają sens w skali całego obszaru metropolitalnego.

Maciej Gramatyka, przewodniczący zgromadzenia GZM i prezydent Tychów, wskazał z kolei, że rozszerzone uprawnienia przełożą się na lepsze zarządzanie całym obszarem i sprawniejsze prowadzenie inwestycji.

– Rozszerzenie kompetencji daje Metropolii realne narzędzia do skutecznego zarządzania całym naszym obszarem – zaznaczył.

W jego ocenie nowe przepisy mogą objąć także takie obszary jak edukacja, kultura czy gospodarka odpadami, co pozwoli samorządom działać bardziej wspólnie niż dotąd. Dla mieszkańców oznacza to mniej rozproszonych decyzji i większą szansę na to, że usługi publiczne będą układane według jednego, czytelniejszego planu.

Metropolitalny model ma sięgać dalej niż granice jednego regionu

Projekt przewiduje również nowe mechanizmy współpracy. Jednym z nich ma być możliwość rozszerzania obszaru metropolii o kolejne jednostki samorządu. Drugim – wykonywanie zadań różnych szczebli administracji na podstawie porozumień. To rozwiązanie ma dopasować działania do rzeczywistych powiązań między miastami i gminami, a nie do sztywnych granic administracyjnych.

W tle widać szerszy trend, w którym coraz wyraźniej rośnie znaczenie metropolii jako narzędzia zarządzania dużymi aglomeracjami. W przypadku GZM chodzi nie tylko o transport czy planowanie przestrzenne, ale o cały zestaw spraw, które składają się na jakość życia w regionie przechodzącym głębokie zmiany gospodarcze i społeczne.

Dla Śląska i Zagłębia to ważny moment, bo po ośmiu latach funkcjonowania metropolii pojawia się szansa na wyjście poza dotychczasowe ramy. Jeśli projekt przejdzie kolejne etapy, GZM zyska mocniejszą pozycję w codziennym zarządzaniu regionem, a model współpracy miast może wejść w nową fazę.

na podstawie: Śląski Urząd Wojewódzki w Katowicach.