Centrum Katowic z ograniczeniami – Strefa Czystego Transportu zmienia zasady ruchu

W samym sercu Katowic pojawi się nowa organizacja ruchu, która ma odciąć najbardziej zanieczyszczone powietrze od codziennych tras przez Rynek i okoliczne uliczki. Decyzja wynika z wymogów unijnych, ale miasto podkreśla, że przygotowuje rozwiązania chroniące mieszkańców przed nagłymi kosztami i utrudnieniami. Na ulicach centrum pojawią się znaki informujące o strefie, a w tle trwają dyskusje o datach i praktycznych skutkach dla kierowców.

• Skąd wynika decyzja o Strefie Czystego Transportu – czym jest i po co powstaje
• Jak Katowice wyznaczyły granice strefy i które ulice znajdą się w obszarze
• Kto będzie mógł wjechać i jak będą wyglądać kontrole – terminy i zasady

Skąd wynika decyzja o Strefie Czystego Transportu – czym jest i po co powstaje

Strefa Czystego Transportu (SCT) to wyznaczony fragment miasta, do którego wjadą tylko pojazdy spełniające określone normy emisji spalin albo korzystające z wyjątków zapisanych w przepisach. Wymóg wprowadzenia SCT dotyczy miast powyżej 100 tys. mieszkańców z nadmiernymi stężeniami dwutlenku azotu – a analiza emisji NO₂ wskazuje na duży udział ruchu drogowego, zwłaszcza pojazdów z silnikami diesla. Komisja Europejska oczekuje wdrożenia strefy na podstawie danych z 2024 r., a decyzja ma także wpływ na możliwość pozyskiwania środków z KPO.

Miasto wskazuje, że dotychczasowe pomiary były częściowo zakłócone przez lokalizację jednej ze stacji pomiarowych przy trasie tranzytowej; stację przeniesiono na miejską ulicę Jerzego Dudy‑Gracza, aby lepiej odzwierciedlała warunki ruchu w Katowicach. Mimo to obowiązek utworzenia SCT pozostał.

“Zakres działania Strefy został wyznaczony tak, aby w sposób swobodny można było korzystać z instytucji publicznych i by nie narażać mieszkańców na pilne wydatki w postaci zakupu nowych samochodów.”
— Bogumił Sobula, pierwszy wiceprezydent Katowic

Jak Katowice wyznaczyły granice strefy i które ulice znajdą się w obszarze

Granice SCT skupiają się na centralnym obszarze miasta – obejmą Rynek i drogi wokół niego, ale same ulice wyznaczające granicę nie zawsze będą częścią strefy. Wyłączeniem objęto m.in. dojazd do szpitala św. Elżbiety. Granicę tworzą odcinki i ulice zarządzane przez miasto, między innymi:

• odcinek ulicy ks. Piotra Skargi od skrzyżowania z ulicą Juliusza Słowackiego do skrzyżowania z aleją Wojciecha Korfantego
• ulica Stanisława Moniuszki
• ulica prof. Waleriana Pańki
• odcinek ulicy Jerzego Dudy‑Gracza od skrzyżowania z ul. prof. Waleriana Pańki do skrzyżowania z ul. Warszawską
• odcinek ulicy Warszawskiej od skrzyżowania z ul. Jerzego Dudy‑Gracza do skrzyżowania z ul. Francuską
• odcinek ulicy Francuskiej od skrzyżowania z ul. Warszawską do skrzyżowania z ul. Mariacką Tylną
• ulica Mariacka Tylna
• ulica Dworcowa od skrzyżowania z ul. Mariacką Tylną do skrzyżowania z ul. Juliusza Słowackiego
• odcinek ulicy Juliusza Słowackiego od skrzyżowania z ul. Dworcową do skrzyżowania z ul. ks. Piotra Skargi

Znaki D‑54 i D‑55 będą informować o wjeździe i wyjeździe ze Strefy. Zgodnie z projektem, drogi wyznaczające granice niekoniecznie wchodzą w jej skład – wyjątkiem jest wskazany fragment ul. Dworcowej.

Kto będzie mógł wjechać i jak będą wyglądać kontrole – terminy i zasady

Z polityki miasta wynika, że mieszkańcy Katowic oraz mieszkańcy gmin Metropolii GZM nie będą musieli składać wniosków ani płacić za zezwolenia, jeśli ich pojazd był w ich posiadaniu przed dniem ustanowienia SCT i przechodzi obowiązkowe badania techniczne. Dla pozostałych kierowców oraz przy wymianie pojazdu wprowadzono przejściowy harmonogram dopuszczalnych norm emisji:

• od 29 czerwca 2026 do 30 czerwca 2029 – dla mieszkańców Katowic:
  • silniki benzynowe min. norma Euro 3 lub rok produkcji nie wcześniej niż 2000 r.
  • silniki diesla min. norma Euro 4 lub rok produkcji nie wcześniej niż 2005 r.
• od 1 lipca 2029 do 31 grudnia 2033 – dla mieszkańców Katowic:
  • benzyna min. Euro 3 lub rok produkcji nie wcześniej niż 2000 r.
  • diesel min. Euro 5 lub rok produkcji nie wcześniej niż 2009 r.
• od 1 stycznia 2034 bezterminowo – dla mieszkańców Katowic:
  • benzyna min. Euro 4 lub rok produkcji nie wcześniej niż 2005 r.
  • diesel min. Euro 6 lub rok produkcji nie wcześniej niż 2014 r.

Zasady dla pojazdów niebędących własnością mieszkańców Katowic są podobne, lecz obowiązują inne daty przejściowe wskazane w projekcie. Norma Euro może być sprawdzona w Centralnej Ewidencji Pojazdów. Nie przewiduje się konieczności naklejek ani opłat za wjazd do SCT – kontrole będą prowadzić straż miejska i policja, a mandat za wjazd niespełniającym wymogów może sięgać do 500 zł.

Godziny i terminy konsultacji społecznych, które poprzedzą uchwałę, to:

• konsultacje od 16 marca do 7 kwietnia (ankiety online i stacjonarne w wybranych filiach Miejskiej Biblioteki Publicznej oraz MDK „Południe” filia Zarzecze)
• dyżury eksperta: 17 marca i 24 marca w godz. 16.30–18.30 w Kato Urban Corner przy skrzyżowaniu ulic Pocztowa i Młyńska

Miasto podkreśla, że trasy alternatywne poza SCT pozostaną dostępne, by umożliwić dojazd do celu.

Między wierszami planów – co to oznacza na co dzień? Parkingi Park & Ride już dziś oferują możliwość zostawienia auta i przesiadki na komunikację miejską: P&R Zawodzie – 405 miejsc, P&R Brynów – 547 miejsc, P&R Ligota – 110 miejsc. Flota autobusowa PKM Katowice liczy 255 pojazdów, z czego 43 są elektryczne; miasto ma też ponad 200 punktów ładowania pojazdów elektrycznych. W praktyce oznacza to, że przy wprowadzeniu SCT miasto stawia na alternatywy dla wjazdu samochodem do centrum – ale ich dostępność i wygoda przesiadek będą kluczowe dla akceptacji zmian.

Katowice wskazują też szeroki katalog działań równoległych do SCT – dotacje na wymianę źródeł ciepła (miasto przeznaczyło ponad 94 mln zł i zmodernizowano ponad 10 tys. źródeł ciepła), inwestycje tramwajowe i modernizacja linii kolejowej E65 z nowymi przystankami w pobliżu stacji pomiarowych. Miasto zauważa też spadek zanieczyszczeń PM10 w ostatnich latach — średnia miesięczna wartość w 2024 r. wyniosła 25,1 μg/m³, podczas gdy w 2010 r. było to 52 μg/m³.

Na koniec – harmonogram wejścia w życie proponowanych zasad i konsultacje publiczne będą decydującym momentem. To wtedy mieszkańcy mogą zadawać pytania, zgłaszać uwagi i oczekiwać szczegółów dotyczących oznakowania, kontroli i możliwości dojazdu do instytucji w centrum.

na podstawie: Urząd Miasta w Katowicach.