Józef Szajna w Muzeum Śląskim - zobacz dzieła, które sklejają świat

Na poziomie -4 Muzeum Śląskiego czeka spotkanie ze sztuką, która nie mieści się w jednej dziedzinie. Do Katowic trafiły prace Józefa Szajny - artysty teatru, malarza i scenografa, którego twórczość wciąż mocno dotyka tematów pamięci, przemijania i odpowiedzialności za drugiego człowieka.

• Do końca października Muzeum Śląskie pokazuje nowy fragment kolekcji Szajny
• „Drang nach Osten - Drang nach Westen” prowadzi przez pamięć i historię
• Zniszczone materiały stają się u Szajny opowieścią o człowieku

Do końca października Muzeum Śląskie pokazuje nowy fragment kolekcji Szajny

Ekspozycję można oglądać do końca października w budynku głównym Muzeum Śląskiego w Katowicach, na poziomie -4. Prezentowane obiekty powiększyły kolekcję placówki, która liczy już około 580 prac Józefa Szajny i jest największym na świecie zbiorem jego dzieł.

Wśród pokazanych realizacji znalazły się projekty związane z najważniejszymi autorskimi spektaklami artysty oraz obrazy dokumentujące jego drogę od grafiki i malarstwa do teatru totalnego. Szajna łączył scenografię, literaturę i plastykę, przenosząc działania ze sceny w przestrzeń. 🎭

Ważną część prezentacji tworzą prace odnoszące się do wojennych doświadczeń artysty i jego pobytu w KL Auschwitz oraz Buchenwaldzie. „Oświęcim I”, „Apel”, „Kopiec. Akcja”, „Ostatnia stacja” czy rysunki z cyklu „Leżę tutaj ukrzyżowany” nie są jedynie dokumentami epoki. Podejmują pytania o przemoc, utratę i granice człowieczeństwa - tematy, które nie tracą aktualności.

„Drang nach Osten - Drang nach Westen” prowadzi przez pamięć i historię

Wśród pozyskanych dzieł znalazły się dwie prace zatytułowane „Drang nach Osten - Drang nach Westen”, powstałe w 1987 i 1989 roku. Towarzyszą im obrazy, rysunki i projekty, które pozwalają prześledzić, jak Szajna budował własny język teatru.

Są tu także „Wariacje teatralne” oraz scenograficzne projekty spektakli realizowanych w latach 50. i 60. w Opolu, Warszawie i Krakowie. Osobny rozdział stanowią prace związane z działalnością artysty w jego autorskim Teatrze Studio w latach 70. To właśnie dzięki takim obiektom można zobaczyć nie tylko efekt sceniczny, lecz także zaplecze procesu twórczego - pomysł zapisany na papierze, układ form i kierunek, w którym rozwijała się artystyczna wizja.

Zniszczone materiały stają się u Szajny opowieścią o człowieku

„Utrwalanie”, a także asamblaże „Widok” i „Za ścianą” pokazują, jak artysta wykorzystywał kolaż, zużyte materiały i znalezione przedmioty. Z pozornie niepasujących elementów budował obrazy świata po katastrofie. Ten gest łączenia fragmentów można odczytać jako próbę ponownego składania rzeczywistości, która wcześniej została rozbita. 🧩

Ważnym motywem ekspozycji jest sylweta - znak przypominający pustkę po człowieku i ślad po tym, co minęło. Pojawia się w pracach „Mrowisko”, „Mrowisko z sylwetą” i „Sylwety”. Powracająca figura prowadzi do jednej z najistotniejszych idei Szajny: człowiek pozostaje najwyższą wartością i źródłem artystycznej formy.

Prezentacja w Katowicach pozwala spojrzeć na Józefa Szajnę nie tylko jak na twórcę scenografii, lecz także jak na artystę, który konsekwentnie przekraczał granice między teatrem, malarstwem i pamięcią. Warto zarezerwować na tę wizytę więcej niż szybki spacer po galerii - część prac zaczyna działać dopiero wtedy, gdy zatrzyma się przy nich wzrok. 🖼️

na podstawie: Muzeum Śląskie Katowice.