Zielone przystanki i dane z sieci – czego nauczył projekt UPSURGE

Przy spinPLACE w Katowicach zebrała się grupa specjalistów z jedenastu krajów, by pokazać praktyczne sposoby na ochłodzenie i zatrzymanie wody w betonowych metropoliach. Wśród prezentacji dominowały rozwiązania, które łączą miejską infrastrukturę z przyrodą i pomiarem w czasie rzeczywistym. Dla Katowic to moment podsumowania pięcioletniej pracy nad modelem Miasta Regeneracyjnego i startu nowej platformy danych.

• Na konferencji w spinPLACE spotkali się partnerzy z 11 krajów, by zamknąć pięcioletni program
• Co Katowice wdrożyły i jakie dane teraz mówią
• Od lokalnych eksperymentów do rozwiązań, które dają efekt w mieście

Na konferencji w spinPLACE spotkali się partnerzy z 11 krajów, by zamknąć pięcioletni program

W katowickim centrum innowacji spinPLACE odbyła się konferencja podsumowująca projekt UPSURGE – międzynarodowe partnerstwo łączące doświadczenia z Belgii, Grecji, Hiszpanii, Holandii, Luksemburga, Niemiec, Polski, Słowenii, Węgier, Wielkiej Brytanii i Włoch. Pięcioletnie prace skupiły się na budowie modelu Miasta Regeneracyjnego oraz na opracowaniu narzędzi wspierających długofalową politykę zazieleniania miast. Kluczowym efektem ma być powołanie Ośrodka Doradczego dla Miast – Regenerative Lighthouse – które ma pomagać władzom miejskim wdrażać sprawdzone rozwiązania inspirowane naturą.

W projekcie łączono środowisko naukowe, administrację i praktyków z sektora usługowego oraz mieszkańców, pracując metodą współtworzenia. W każdym z miast partnerskich powstał Place Lab, a działania testowano w tzw. miastach demonstracyjnych – między innymi Belfast, Breda, Budapeszt, Katowice, Maribor.

Co Katowice wdrożyły i jakie dane teraz mówią

Katowice przetestowały kilka praktycznych rozwiązań w przestrzeni miejskiej. Najbardziej widoczne są zielone przystanki przy ulicach:

• Chorzowska
• Jagiellońska
• Ziołowa

To nie tylko estetyczne wiaty z zielonym dachem – każda taka konstrukcja pełni również funkcję małej stacji badawczej. Sensory mierzą w czasie rzeczywistym temperaturę, wilgotność i jakość powietrza, a nasadzone tam rodzime gatunki roślin zostały dobrane pod kątem odporności na upały, suszę i warunki miejskie. Dane zbierane w Katowicach pomogły opracować modele przeciwdziałania miejskim wyspom ciepła na poziomie ogólnoeuropejskim.

W lutym 2026 uruchomiona została Platforma Cyfrowa UrbanByNature Services – system, który integruje pomiary z czujników z miast partnerskich i umożliwia porównania skuteczności rozwiązań inspirowanych naturą. Jakość danych i ich analiza mają być podstawą podejmowania decyzji inwestycyjnych i planistycznych – w tym też dzięki jednostkom takim jak IETU, które prowadzą pomiary i analizy.

Od lokalnych eksperymentów do rozwiązań, które dają efekt w mieście

Partnerzy UPSURGE testowali różne rozwiązania praktycznie w terenie:

• w Belfaście powstał badawczy ogród miejski, gdzie oczyszczano gleby za pomocą biowęgla,
• w Budapeszcie wprowadzono nawierzchnie przepuszczalne i ogrody deszczowe zwiększające retencję wód,
• w Bredzie rozwinięto zielone korytarze łączące fragmenty miejskiej przyrody,
• w Mariborze przeprowadzono nasadzenia regeneracyjne nad potokiem Pekrskim, poprawiając mikroklimat zaniedbanych terenów.

We wszystkich lokalizacjach prowadzono monitoring biologiczny – między innymi analizę pyłku zbieranego przez pszczołę miodną jako bioindykator – oraz klasyczny monitoring czujnikowy. Wyniki były wykorzystywane przy doborze gatunków roślin i projektowaniu podłoży do retencji oraz fitoremediacji.

Główne wnioski projektu UPSURGE są zwięzłe i praktyczne:

• Zieleń w mieście to infrastruktura, a nie dekoracja – Nature-Based Solutions są efektywne i trwałe kosztowo.
• Decyzje oparte na danych – pomiary prowadzone przez jednostki takie jak IETU umożliwiają precyzyjne planowanie interwencji tam, gdzie przyniosą największą ulgę.
• Współtworzenie projektów – sukces zależy od dialogu nauki, urzędu i mieszkańców w ramach Place Lab i Urban Labs.

Wprowadzono także narzędzie samooceny – Regenerative Index – które ma pomóc władzom sprawdzić, czy miasto „zdrowieje” w sensie ekologicznym.

Wrażenie, jakie zostawia projekt, to przejście od jednorazowych nasadzeń do planowania opartego na danych, testach i współpracy. To ważna lekcja dla miast, które chcą łączyć estetykę z funkcją i odpornością na zmiany klimatu.

Perspektywa praktyczna – co to znaczy dla mieszkańców Mieszkańcy mogą liczyć na konkretne korzyści: chłodniejsze przystanki, lepszą jakość powietrza w miejscach z nasadzeniami, mniejsze ryzyko lokalnych podtopień dzięki retencji wód i bardziej przyjazną przestrzeń dla zapylaczy. Dla decyzji miejskich najważniejsze będzie wykorzystanie zebranych danych do kierowania działań tam, gdzie przyniosą największy efekt. W praktyce oznacza to:

• planowanie nasadzeń gatunkami sprawdzonymi przez monitoring biologiczny,
• stosowanie nawierzchni przepuszczalnych w miejscach narażonych na nagromadzenie wody,
• projektowanie zieleni tak, by pełniła funkcję filtrującą i chłodzącą, nie tylko dekoracyjną.

Realizacje z UPSURGE pokazują, że inwestycje w zieleń połączone z pomiarem i zaangażowaniem mieszkańców mogą stać się skalowalnym wzorem dla kolejnych metropolii.

na podstawie: Urząd Miasta w Katowicach.